قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
1873
تاريخ الفي ( فارسى )
ذكر وقايع سال سيصد و چهلم از رحلت خير البشر در اين سال ، معزّ الدّوله بويه را حبس بول عارض شد و كار او به جايى رسيد كه مردم قطع حيات از زندگانى او كردند و او نيز خود نااميد گشته سبكتكين حاجب را با وزير مهلّبى صلح داده پسر خود بختيار را به ايشان سپرد و در باب پسرش سفارش بسيار به ايشان نمود . اتّفاقا ، بعد از دو روز از آن ورطهء مهلكه خلاص يافت و بيمارى او به صحّت مبدّل گشت . چون اعتقاد معزّ الدّوله آن بود كه اين بيمارى او به واسطهء غلظت آب و هواى بغداد بود عازم آن شد كه از بغداد به اهواز رفته اقامت نمايد ، تا آنكه در باب امضاى اين عزيمت مصمّم گشت ، امّا جمعى از اكابر و اعيان بغداد او را مانع آمده گفتند كه بايد امير در جانب اعلاى بغداد كه هواى آن ضلع ارقّ « 1 » و اصحّ است و آب آنجا صاف و از اختلاط كدورات شهر پاك است خانهاى بنا فرمايند تا از عروض اسقام « 2 » و بيماريها محفوظ و مصون باشند . بنابراين ، معزّ الدّوله فرمود تا در جانب بالاى بغداد خانهاى جهت او بنا كردند كه خرج آن دو هزار دينار باشد و از براى عمارت آن خانه چندين عمارات عاليه كه در بغداد و سرّ من راى بود خراب ساخت « 3 » . از جمله عمارات عاليه كه در اين وقت به واسطهء عمارات معزّ الدّوله خراب كردند قصر معشوق بود كه در سرّ من رأى آن قصر از مشاهير عمارات خلفاى عباسيّه بود ، چنانچه زبان ناطقه در بيان وصف آن به عجز معترف است . و از جمله وقايع اين سال آنكه امير عبد الملك بن نوح سامانى در وقت گوى باختن از اسب بيفتاد و هلاك شد . سلطنت او هفت سال و كسرى بود و كنيت او
--> ( 1 ) . ارقّ : شفاف ؛ - آنندراج . ( 2 ) . اسقام : جمع سقم و سقم به معنى بيمارى ؛ - لغتنامهء دهخدا . ( 3 ) . ابن أثير مخارج بناى كاخ را تا زمان فوت معزّ الدّوله بالغ بر سيزده هزارهزار درهم ذكر كرده كه آن از محلّ مصادرهء اموال ياران خود بود ، و بنا كاخ هم در سدهء معروف به « سده معز » بوده است ؛ - الكامل ، ج 14 ، ص 249 .